Τα μυστικά πολεμικά καταφύγια της Αττικής

Τα μυστικά πολεμικά καταφύγια της Αττικής
Advertisement

Μπορεί να περνάς καθημερινά από κοντά τους αλλά να μην τα βλέπεις. Κρυμμένα πίσω από σκουριασμένες μεταλλικές πόρτες και καταπακτές στην καρδιά της πόλης ή μέσα σε λόφους και παλιά πολεμικά οχυρά Γερμανών κατακτητών.

Σχεδόν 12.500 καταφύγια φτιάχτηκαν στην Αττική πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ποτέ δεν έγινε μια οργανωμένη μελέτη της ιστορίας τους, ούτε κάποια προσπάθεια να διατηρηθούν ως μουσειακοί χώροι αυτά που αντέχουν στο χρόνο έως σήμερα. Το κενό αυτό, αποφάσισε αυθόρμητα να καλύψει ένας λάτρης της στρατιωτικής ιστορίας και του urban exploration.

Επί τρία χρόνια, ο Κωνσταντίνος Κυρίμης έψαχνε τις ελάχιστες διαθέσιμες πηγές, ρωτούσε φίλους, γνωστούς και γνώστες της μυστικής, υπόγειας Αττικής, σε αναζήτηση καταφυγίων. Εντόπισε περισσότερα από 20, τα επισκέφθηκε, τα φωτογράφησε, τα βιντεοσκόπησε, τα χαρτογράφησε. Αποτέλεσμα αυτού του εν εξελίξει πρότζεκτ, είναι το βιβλίο «Τα Καταφύγια της Αττικής: Μια περιήγηση στη μυστική, υπόγεια Αττική». Μία αυτοέκδοση που -όπως εξηγεί ο ίδιος- είχε ως σκοπό να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας μας. Ήδη έχουν μοιραστεί αντίτυπα σε μουσεία, βιβλιοθήκες και άλλα πολιτιστικά ιδρύματα «για να υπάρχουν εκεί σε 50-100 χρόνια», όπως επισημαίνει ο ίδιος.

Έχει τύχει να μπω σε καταφύγιο από μια πολύ στενή τρύπα, να σκίσω τα ρούχα μου και μετά να κυκλοφορώ στο κέντρο του Πειραιά λες και ήμουν ρακένδυτος! Έχω κινδυνέψει να πάω αυτόφωρο. Μου έχουν συμβεί διάφορα πράγματα, είχε τις περιπέτειες του όλο αυτό. Στο σπίτι αν δω κατσαρίδα φωνάζω τη γυναίκα μου να τη σκοτώσει, σε αυτά τα μέρη έχω μάθει να συμβιώνω με κατσαρίδες, ποντίκια και όλα αυτά» λέει χαριτολογώντας ο Κ. Κυρίμης στο WE του News247 και προσθέτει: «Ήταν χρονοβόρα διαδικασία  γιατί αυτά τα καταφύγια δεν είναι σε έναν κατάλογο, πέρασαν μήνες μέχρι να καταφέρω να μπω σε μερικά. Όσο το κυνηγάς βέβαια σε κυνηγάει , σου έρχεται η πληροφορία».

Όταν τον ρωτάμε γιατί ήταν τόσο σημαντικό να διασωθεί αυτή η πληροφορία, επισημαίνει:

«Πρώτα απ΄όλα διότι σηματοδοτούν μια σημαντική περίοδο της ιστορίας μας που ξεκινά από το 1936 και φτάνει μέχρι το 1960. Όταν μιλάμε για καταφύγια στην Ελλάδα μιλάμε για τρεις περιόδους με φθίνουσα βαρύτητα. Η πρώτη είναι η εποχή του Ιωάννη Μεταξά, 1936-1940. Εκεί έχουμε οργασμό κατασκευής καταφυγίων διότι ο Μεταξάς είχε καταλάβει ότι οδεύουμε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τα καταφύγια θα έχουν  πολύ μεγάλη σημασία σε περίπτωση βομβαρδισμών πόλεων και αμάχων, κάτι που επαληθεύθηκε. Οπότε ξεκινά ένα πολύ μεγάλο σχέδιο Πολιτικής Προστασίας με κεντρικό άξονα την κατασκευή καταφυγίων. Κατά τον στρατάρχη Παπάγο, πριν τον Β’ Παγκόσμιο φτιάχτηκαν στην Αττική μόνο 400 δημόσια και 12.0000 ιδιωτικά καταφύγια. Διότι από το ’38 και μετά ο Μεταξάς με νόμο απαγόρευε να χτιστεί οποιοδήποτε κτίριο δημόσιο ή ιδιωτικό χωρίς καταφύγιο.  Άρα ο πόλεμος μας βρήκε έχοντας τη προστασία που έπρεπε, σώθηκαν χιλιάδες ζωές. Επιπλέον μιλάμε για μια εποχή που το καταφύγιο ήταν διαφήμιση, έχω δει διαφήμιση του ’39 από κομμωτήριο  στην Ερμού που λέει: προτιμήστε εμάς γιατί έχουμε πολύ οργανωμένο καταφύγιο αν συμβεί κάτι!

Η επόμενη εποχή που δίνει καταφύγια είναι η γερμανική κατοχή 1941-1944. Οι Γερμανοί έφτιαξαν τα περισσότερα κυρίως παραλιακά, Ραφήνα, Βούλα, Βουλιαγμένη, διότι πάντα είχαν το φόβο επικείμενης απόβασης των Συμμάχων. Οπότε όπου υπάρχουν μεγάλα οχυρωματικά έργα, υπάρχει συνήθως κι ένα μεγάλο καταφύγιο. Τα γερμανικά καταφύγια μάλιστα διατηρούνται σε πάρα πολύ κατάσταση, μερικά νομίζεις ότι χτίστηκαν χθες.

Η τελευταία περίοδος που έχουμε λίγα καταφύγια είναι από το 1950 έως το 1960. Υπήρχε ο φόβος του ψυχρού πολέμου οπότε κάποιες κοινωνικές ελίτ όταν έχτιζαν ένα σπίτι ή μια πολυκατοικία έφτιαχναν κι ένα μικρό καταφυγιάκι».

Συζητώντας με τον Κωνσταντίνο Κυρίμη  και μελετώντας το βιβλίο του, σας παρουσιάζουμε δέκα καταφύγια και την ιστορία τους.

1. Καταφύγιο Γλυφάδας

Αρκετά κοντά στη θάλασσα, στην περιοχή της Γλυφάδας, βρίσκεται ένα είδος «οχυρής τοποθεσίας» που κατασκευάστηκε από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με στόχο τον έλεγχο της ευρύτερης περιοχής και την αποτροπή τυχόν αποβατικής ενέργειας. Στο επίκεντρο αυτής της αμυντικής διάταξης, ένα σύνολο οχυρωματικών έργων -όπως πολυβολεία, παρατηρητήρια, βάσεις αντιαεροπορικών όπλων και ορύγματα- συναντάται κι ένα μεγάλο καταφύγιο. Το καταφύγιο λειτουργούσε ουσιαστικά ως η «καρδιά» της οχυρής τοποθεσίας. Το γεγονός ότι διέθετε εσωτερικά πολυβολεία, καθώς και δεξαμενή νερού, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν προοριζόταν για απλή αντιαεροπορική χρήση, ενώ δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα να ήταν κάποιου είδους διοικητήριο. Ενδεχομένως να κατασκευάστηκε και ως ένα είδος «έσχατης γραμμής ανάσχεσης» σε περίπτωση απόβασης.

Βρίσκεται σε ιδιωτική περιοχή, μέσα σε ένα μικρό δάσος. Λόγω της θέσης του έχει διαφύγει της προσοχής των «περίεργων» και έχει διατηρηθεί σε άψογη κατάσταση. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, είναι από τα πιο καλοδιατηρημένα καταφύγια στην Αττική, καθώς δεν έχει ίχνος γκράφιτι, σκουπιδιών ή άλλων βανδαλισμών. Ακόμα και η λευκή βαφή στην οροφή μοιάζει σαν να βάφτηκε πριν από λίγα χρόνια. Κατά την επίσκεψή του μάλιστα ο Κ. Κυρίμης βρήκε μια σκούπα (!) μέσα στους πεντακάθαρους διαδρόμους.

2. Καταφύγιο Καστέλλας

Η Καστέλλα του Πειραιά είναι ένας ιδιαίτερος τόπος για τους «κυνηγούς» καταφυγίων, καθώς διαθέτει δύο εξ’ αυτών: Το «Καταφύγιο Προφήτη Ηλία» -στον ομώνυμο λόφο- και το «Καταφύγιο Καστέλλας» σε κεντρικό σημείο της περιοχής. Η μικρή σκουριασμένη μεταλλική πόρτα της εισόδου, παρόλο που εκτίθεται καθημερινά σε χιλιάδες βλέμματα, σε καμία περίπτωση δεν προδίδει το καλά φυλαγμένο μυστικό της.

Το εντυπωσιακό καταφύγιο που βρίσκεται πίσω της χρονολογείται από την εποχή του Ιωάννη Μεταξά και είναι το μόνο γνωστό «πολυώροφο» καταφύγιο, καθώς εκτείνεται σε δύο ορόφους. Ο πάνω όροφος μάλιστα έχει ένα «πατάρι» που θα μπορούσε μπορούσε κάποιος να εκλάβει ως «ημι-όροφο» ή τρίτο όροφο».

Οι δύο όροφοι απέχουν μεταξύ τους γύρω στα 15 μέτρα, ενώ τα σκαλιά επεκτείνονται σε 4 «άξονες» που ενώνονται μεταξύ τους 3 «πατάρια». Μέσα στο καταφύγιο υπάρχει ρολόι της ΔΕΗ, σημάδι ότι κατά το (πρόσφατο;) παρελθόν, ήταν ενεργό και ηλεκτροδοτείτο κανονικά, καθώς και μία παροχή νερού.

Το ενδιαφέρον όλων όσων το έχουν επισκεφθεί αποσπούν οι δύο επιπλέον σφραγισμένες είσοδοι / έξοδοι που σε κάνουν να αναρωτιέσαι τι βρίσκεται πίσω τους και πού οδηγούν. Ίσως μελλοντικά ο συγκεκριμένος χώρος να μας αποκαλύψει μερικά ακόμα από τα καλά κρυμμένα μυστικά του…Δείτε την επόμενη ή προηγούμενη σελίδα πατώντας τα νούμερα

Σελίδες — 1 2 3 4

Διαβάστε περισσότερα
Advertisement

Σχετικά άρθρα